8.1 Ίδρυση, Οργάνωση και Διοίκηση
Η ίδρυση του Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (OU/UK) υποστηρίχθηκε από τη δράση συγκεκριμένων προσωπικοτήτων του εργατικού κόμματος από τις αρχές της δεκαετίας του ’60. Η θεσμική αδράνεια των παραδοσιακών αγγλικών πανεπιστημίων καθώς και η υπεράσπιση των κοινωνικών ελίτ μέσω της λειτουργίας τους, οδήγησε τον ηγέτη, αρχικά, του Εργατικού Κόμματος και μετέπειτα Πρωθυπουργό Harold Wilson, να εξαγγείλει τη δημιουργία του «Πανεπιστημίου του Αέρα» το 1963, ένα ίδρυμα με εθνική εμβέλεια, στο οποίο θα προσφέρονταν σπουδές με αλληλογραφία και μέσω ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών του BBC.
«Η απόφαση για τη δημιουργία του Ανοικτού Πανεπιστημίου, ονομαζόμενου τότε ως ‘Πανεπιστήμιο του Αέρα’, αποτέλεσε μια πολιτική πράξη (Perry, 1976,XI)… Ήταν μόνο ένας o παράγοντας ο οποίος ουσιαστικά οδήγησε στην ίδρυση του Ανοικτού Πανεπιστημίου, και αυτός ήταν η πολιτική αποφασιστικότητα. Η ίδρυση του Ανοικτού Πανεπιστημίου δεν ξεκίνησε από τον ακαδημαϊκό χώρο» (Perry 1977: 8).
Η Jennie Lee μετά τον διορισμό της από τον Wilson, εργάστηκε προκειμένου να διαμορφώσει την ιδέα του Ανοικτού Πανεπιστημίου σε υλοποιήσιμο στόχο, αφού επισκέφθηκε και έλαβε υπόψη της τον τρόπο λειτουργίας της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στην πρώην Σοβιετική Ένωση καθώς και την αξιοποίηση της εκπαιδευτικής τηλεόρασης στις Η.Π.Α. (Perry, 1997). Το εγχείρημά της αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό και απορριπτική διάθεση, όχι μόνο από τους Συντηρητικούς, αλλά και την ακαδημαϊκή κοινότητα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις κρατικές υπηρεσίες. Τελικά, το Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο ιδρύθηκε το 1969 με Βασιλικό Διάταγμα, ως ανεξάρτητο και αυτόνομο ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με δυνατότητα χορήγησης τίτλων σπουδών, υπό την εποπτεία του Βρετανικού κράτους (Guri-Rosenblit, 1999).
Οι Λιοναράκης & Κουστουράκης (2007: 3) περιγράφουν τους παράγοντες που οδήγησαν στην ίδρυση του Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου ως εξής:
«… Οι κυρίαρχες ιδέες του τεχνολογικού λειτουργισμού, που εκφράστηκαν μέσα από τις αναπτυξιακές εκσυγχρονιστικές θεωρίες και τη θεωρία του ανθρώπινου κεφαλαίου, ήταν αποδεκτές από το Εργατικό Κόμμα και έγινε προσπάθεια να εφαρμοστούν μέσα από την ίδρυση του Ανοικτού Πανεπιστημίου. Έτσι η εκπαίδευση θεωρήθηκε ως ένα είδος επένδυσης, που θα μπορούσε να συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη. Γι’ αυτό υπήρξε η αύξηση των δαπανών για την παιδεία με στόχο την προώθηση μέτρων για την αντιμετώπιση της εκπαιδευτικής ανισότητας και την αύξηση της πρόσβασης των πολιτών στην εκπαίδευση. Γεγονός που αναμενόταν ότι θα βοηθούσε στην αξιοποίηση των ικανών, στη μείωση της φτώχειας, στη δικαιότερη κατανομή του εισοδήματος και την τεχνολογική πρόοδο. Οι ιδέες αυτές, λοιπόν, θεωρήθηκαν από τους Εργατικούς πολιτικούς ως συμβατές με τους στόχους του κόμματός τους, γεγονός που τους οδήγησε στη θεώρηση της εκπαίδευσης ως επένδυσης για το μέλλον (οικονομικό στόχος) και ως μέσου για την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων και ικανοτήτων των μαθητών (ανθρωπιστικός στόχος). Το γεγονός αυτό συνδυάστηκε με το γενικότερο αίτημα προς την κυβέρνηση για την παραγωγή καλύτερων και περισσότερων τεχνολόγων και επιστημόνων. Η δημιουργία, λοιπόν, του Ανοικτού Πανεπιστημίου στη Βρετανία προβλήθηκε σαν μια καθαρά πολιτική πράξη, που επεδίωκε συνειδητά την προώθηση και εφαρμογή της ισότητας εκπαιδευτικών ευκαιριών, με κύριο και βασικό στόχο το να ωφελήσει προπάντων τους πολίτες με εργατικό κοινωνικο-οικονομικό στάτους».
Η έναρξη της λειτουργίας Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου έγινε το 1971 με την εγγραφή 19.581 ενήλικων φοιτητών και σηματοδότησε την απαρχή μιας σημαντικής προσπάθειας για τη διεύρυνση των μορφωτικών επιλογών των ενηλίκων πολιτών και την προώθηση της ισότητας με απώτερο στόχο τη δημιουργία μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Τη δεκαετία του ΄80, παρά τους κλυδωνισμούς που δημιουργήθηκαν από την ανάληψη της διακυβέρνησης από τους συντηρητικούς και τη μείωση της κρατικής επιχορήγησης, το Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο κατάφερε να καθιερωθεί στην Βρετανική κοινωνία, μέσα από την απήχησή του στο ευρύ κοινό καθώς και τη σταδιακή του αναγνώρισή του από μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής κοινότητας. Παράλληλα, σε ευθυγράμμιση με τις πολιτικές των Συντηρητικών, το πρόγραμμα σπουδών διευρύνεται για να συμπεριλάβει και μαθησιακούς τομείς που σχετίζονταν με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και μάλιστα με μειωμένο το κόστος σπουδών συγκριτικά με τα παραδοσιακά κολέγια (Daniel, 1999).
Το Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο ανέπτυξε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επηρέασαν καταλυτικά την φυσιογνωμία του, με πιο σημαντικό, την «ανοικτότητα» σε ανθρώπους, τόπους, μεθόδους και ιδέες. Η αποστολή του Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου διαπνέεται τόσο από την προοπτική εφαρμογής στην πράξη της δεύτερης εκπαιδευτικής ευκαιρίας για όσους είχαν αποκλειστεί από το μορφωτικό αγαθό για διάφορους λόγους, όσο και από την ανάγκη για την προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης μέσα από την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (OU/UK: Widening Access and Success at the OU).
«Δεν υπάρχει ένας τύπος φοιτητή στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Άνθρωποι κάθε ηλικίας και διαφορετικού μορφωτικού και κοινωνικού υπόβαθρου σπουδάζουν μαζί μας, για διάφορους λόγους – για να εμπλουτίσουν τις ικανότητές τους, να αποκτήσουν περισσότερα τυπικά προσόντα, να υποστηρίξουν την καριέρα τους, να αλλάξουν προσανατολισμό, να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους, να παραμείνουν γνωστικά ενεργοί. Το Ανοικτό Πανεπιστήμιο είναι για όλους αυτούς».
Στο Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, η ανοικτή πρόσβαση προωθείται μέσα από την κατάργηση των ακαδημαϊκών προϋποθέσεων εισαγωγής που υπάρχουν στα παραδοσιακά πανεπιστήμια και την παροχή δυνατοτήτων για δωρεάν παρακολούθηση κάποιων ενοτήτων και ειδικών εκπτώσεων στα δίδακτρα με βάση κοινωνικοοικονομικά κριτήρια. Η φοίτηση στο Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο προϋποθέτει την καταβολή διδάκτρων (OU/UK: Fees). Τα δίδακτρα μπορούν να καταβάλλονται εξολοκλήρου με την εγγραφή στη θεματική ενότητα ή τμηματικά, ενώ έχουν θεσπιστεί δάνεια και υποτροφίες από εργοδότες για εργαζόμενους φοιτητές. Στενά συνυφασμένη με τη στρατηγική της ανοικτής πρόσβασης είναι η δυνατότητα δωρεάν παρακολούθησης μιας ενότητας προετοιμασίας για όσους θεωρούν ότι έχουν μικρή ή καθόλου εμπειρία από πανεπιστημιακές σπουδές, θέλουν να φρεσκάρουν τις ικανότητές τους για μελέτη ή θέλουν να βελτιώσουν τον βαθμό εμπιστοσύνης στον εαυτό τους ως προς τη δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των σπουδών στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο (OU/UK, Getting started with Access).
Σήμερα, περίπου 250.000 φοιτητές σπουδάζουν στο Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, όπου οι 50.000 από αυτούς είναι εκτός των συνόρων της Μεγάλης Βρετανίας. Ο αριθμός των φοιτητών που έχουν παρακολουθήσει σπουδές από την έναρξη λειτουργίας του Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο. Έδρα του Βρετανικού Ανοικτού Πανεπιστημίου είναι το Walton Hall στην περιοχή Milton Keynes, 80 χιλ. βόρεια του Λονδίνου, όπου εκτός από τις διοικητικές υπηρεσίες υπάρχουν οι χώροι και οι υποδομές για έρευνα και για εργαστηριακή εκπαίδευση των φοιτητών. Οι υποδομές υποστήριξης των φοιτητών περιλαμβάνουν τρία μεγάλα ερευνητικά κέντρα εντός της Αγγλίας καθώς και παραρτήματα του Πανεπιστημίου στη Σκωτία, την Ουαλία, τη Βόρεια Ιρλανδία και τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Περίπου, 1.200 ακαδημαϊκοί πλήρους απασχόλησης εργάζονται στην έδρα του Ανοικτού Πανεπιστημίου μαζί τους 1.900 ερευνητές και 2.000 διοικητικούς υπάλληλους και τεχνικούς. Η πλειοψηφία του εκπαιδευτικού δυναμικού είναι μερικής απασχόλησης καθώς περίπου 8.000 συνεργαζόμενοι διδάσκοντες παρέχουν εκπαιδευτικές υπηρεσίες στο Βρετανικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
